Przewlekły ból łokcia potrafi utrzymywać się miesiącami, mimo cierpliwie prowadzonego leczenia i rehabilitacji. Gdy mijają kolejne tygodnie ćwiczeń, leków i zastrzyków, a ból dalej ogranicza pracę i codzienne czynności, pojawia się pytanie o inne możliwości. Jedną z opcji rozważanych w opornych przypadkach jest kriolezja.
Kiedy kriolezja łokcia może pomóc
Kriolezja nie jest metodą pierwszego wyboru i nie zastępuje podstawowego leczenia. Jej miejsce jest tam, gdzie ból ma uchwytny, możliwy do zlokalizowania komponent nerwowy, a standardowe postępowanie nie przyniosło ulgi. Najczęściej rozważa się ją w kilku sytuacjach.
Łokieć tenisisty oporny na leczenie
Łokieć tenisisty (entezopatia boczna) to najczęstsza przyczyna przewlekłego bólu po zewnętrznej stronie łokcia. Ból bierze się z przeciążenia przyczepu ścięgien mięśni prostowników nadgarstka. U większości osób dolegliwości dobrze reagują na rehabilitację. Problem dotyczy tych, u których ból trwa mimo wielu miesięcy terapii. W takich przypadkach kriolezja celuje nie w samo ścięgno, lecz w drobne nerwy czuciowe przewodzące ból z okolicy nadkłykcia bocznego. Czasowe ich wyciszenie może przerwać przewlekły ból i otworzyć okno na skuteczną rehabilitację.
Łokieć golfisty oporny na leczenie
Łokieć golfisty (entezopatia przyśrodkowa) to odpowiednik łokcia tenisisty, ale po wewnętrznej stronie łokcia. Ból pojawia się przy chwytaniu, skręcaniu i zginaniu nadgarstka. Podstawą leczenia są odciążenie i fizjoterapia. Gdy mimo rzetelnej terapii ból nie ustępuje, a dominuje uporczywy, dający się zlokalizować komponent nerwowy, rozważa się kriolezję. Trzeba tu zachować szczególną ostrożność, ponieważ tuż za nadkłykciem przyśrodkowym przebiega nerw łokciowy – dlatego zabieg wykonuje się precyzyjnie, pod kontrolą USG, po dokładnej kwalifikacji.
Kriolezja w okolicy łokcia prowadzona pod kontrolą USG.
Neuralgia nerwów skórnych okolicy łokcia
Wokół łokcia i na przedramieniu przebiegają drobne nerwy skórne, które odpowiadają wyłącznie za czucie. Gdy taki nerw zostanie podrażniony, uciśnięty blizną albo uszkodzony, może pojawić się neuralgia: palący, kłujący lub elektryzujący ból. Taki ból słabo reaguje na klasyczne leczenie. Po potwierdzeniu, że odpowiada za niego konkretna gałązka czuciowa, jej czasowe wyłączenie może wyraźnie zmniejszyć dolegliwości. Ponieważ nerw jest wyłącznie czuciowy, jego wyciszenie nie osłabia siły ani sprawności łokcia.
Ból po operacji łokcia i ból w bliźnie
U niektórych pacjentów ból utrzymuje się lub powraca po operacji łokcia, mimo prawidłowo zagojonych tkanek. Bywa, że jego źródłem jest nerw czuciowy uwięziony w bliźnie. Ponowna operacja nie zawsze pomaga – może powstać kolejna blizna. Kriolezja daje inną drogę: pozwala celowo wyciszyć dokładnie ten jeden nerw, bez otwierania okolicy i bez dodatkowej blizny.
Jak działa kriolezja
Kriolezja to małoinwazyjne, czasowe i odwracalne wyłączenie nerwu przewodzącego ból. Niska temperatura, podana przez cienką sondę, na pewien czas blokuje przewodzenie sygnału bólowego w wybranym nerwie czuciowym. Nerw nie jest niszczony na stałe – z czasem wraca do pracy, dlatego efekt jest odwracalny, a zabieg w razie potrzeby można powtórzyć.
Przebieg zabiegu
Zabieg wykonuje się ambulatoryjnie, w znieczuleniu miejscowym, pod kontrolą USG. Obrazowanie pozwala zaplanować bezpieczny dostęp sondą i ominąć ważne struktury. Wcześniej lekarz przeprowadza kwalifikację: wywiad, badanie łokcia, USG, a często także próbną blokadę diagnostyczną. Jeśli po testowym znieczynieniu nerwu ból wyraźnie ustępuje, mamy potwierdzenie, że to właśnie ten nerw jest źródłem dolegliwości.
Jakich efektów można się spodziewać
Ulga po kriolezji utrzymuje się zwykle od kilku miesięcy do nawet około 2 lat. Zabieg jest odwracalny i w razie potrzeby można go powtórzyć, bez osłabiania ścięgna. Warto pamiętać, że kriolezja wycisza ból, ale nie leczy choroby podstawowej i nie odbudowuje funkcji. Dlatego po zabiegu kluczowa jest rehabilitacja, która pozwala wykorzystać okres bez bólu na odbudowę siły i prawidłowe obciążanie przyczepu.
Najczęściej zadawane pytania
Czy kriolezja wyleczy łokieć tenisisty?
Kriolezja nie leczy przyczyny łokcia tenisisty – nie odbudowuje przeciążonego przyczepu ścięgna i nie zastępuje rehabilitacji. Wycisza ból przewodzony przez nerwy czuciowe. Dla pacjenta z bólem opornym na leczenie może to przerwać błędne koło i otworzyć okno na skuteczne usprawnianie.
Czy kriolezja osłabi siłę albo ruch w łokciu?
Nie powinna. Zabieg celuje w nerwy czuciowe, które odpowiadają wyłącznie za czucie i ból, a nie za pracę mięśni poruszających łokciem. Dzięki temu można zaadresować ból, nie naruszając siły ani zakresu ruchu.
Kriolezja czy kolejny zastrzyk sterydowy?
Ulga po sterydzie bywa szybka, ale krótkotrwała, a powtarzane iniekcje mogą osłabiać ścięgno – dlatego ich liczbę się ogranicza. Jeśli dostępne zastrzyki zostały już wykorzystane, a ból trwa, kriolezja jest innym podejściem: celuje w nerw przewodzący ból, oszczędzając ścięgno.
Kriolezja w skrócie
Małoinwazyjne, czasowe i odwracalne wyłączenie nerwu przewodzącego ból, wykonywane pod kontrolą USG w znieczuleniu miejscowym. W łokciu rozważa się ją przy opornym łokciu tenisisty i golfisty, neuralgiach skórnych oraz bólu po operacji. Usuwa ból, ale nie leczy choroby podstawowej.
Instytut Chirurgii Barku w Szczecinie. Zabieg kriolezji wykonuje lek. Dawid Gaborek (specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu). Więcej o kriolezji.
