Chirurgia łokcia

Ból łokcia po urazie barku – jak problemy barku przeciążają łokieć

Uraz barku miesiąc temu, a teraz boli łokieć. Nie łokieć był uderzony, nie łokieć był skręcony – a jednak to on daje o sobie znać. To sytuacja, którą widzimy w gabinecie regularnie. Pacjent przychodzi z bólem łokcia, a prawdziwa przyczyna leży wyżej – w uszkodzonym stożku rotatorów.

Badając ból łokcia, zawsze sprawdzamy też bark – często to właśnie tam leży prawdziwa przyczyna.

Dlaczego bark i łokieć to naczynia połączone

Łokieć to ogniwo pośrednie łańcucha kinematycznego kończyny górnej. Powyżej jest bark, poniżej – nadgarstek i dłoń. W normalnych warunkach bark zapewnia stabilność i pozycjonuje rękę w przestrzeni, łokieć reguluje odległość, a dłoń wykonuje precyzyjną pracę. Każde ogniwo ma swoją rolę.

Kiedy bark nie działa prawidłowo – bo stożek rotatorów jest uszkodzony – łokieć musi przejąć część obciążeń, do których nie jest przystosowany. To jak prośba, żeby środkowe piętro budynku wzięło na siebie ciężar fundamentu. Konstrukcja może wytrzymać jakiś czas, ale w końcu zaczyna pękać.

Jak uszkodzony stożek przeciąża łokieć

Gdy bark traci ruch, jego pracę przejmuje łokieć – z czasem przeciążają się ścięgna przy nadkłykciu i pojawia się ból.

Zmienione wzorce ruchowe

Pacjent z uszkodzonym stożkiem rotatorów podświadomie zmienia sposób, w jaki używa ręki. Unika podnoszenia ramienia, ogranicza rotacje barku, napina mięśnie w nietypowy sposób. Zamiast swobodnie sięgnąć po przedmiot, wykonuje ruch „na skróty” – więcej łokciem, mniej barkiem.

Z czasem te kompensacyjne wzorce stają się nawykiem. Łokieć pracuje w zakresach ruchu i pod obciążeniami, do których nie jest przystosowany. Ścięgna w okolicy łokcia – te same, które odpowiadają za łokieć tenisisty i łokieć golfisty – zaczynają się przeciążać.

Łokieć tenisisty (epicondylitis lateralis)

Ból po stronie zewnętrznej łokcia, nasilający się przy chwytaniu, podawaniu ręki, podnoszeniu kubka. Klasycznie wiąże się go z przeciążeniem nadgarstka i przedramienia. Ale u pacjentów z uszkodzonym stożkiem rotatorów widzimy łokieć tenisisty jako konsekwencję kompensacji – ręka pracuje ciężej, bo próbuje ustabilizować się bez wsparcia barku.

Łokieć golfisty (epicondylitis medialis)

Ból po stronie wewnętrznej łokcia. Szczególnie często widzimy go u pacjentów, którzy po urazie barku zaczęli inaczej podnosić przedmioty – silniejszym uchwytem i innym ruchem przedramienia, kompensując utratę siły barku. O łokciu golfisty jako odrębnym schorzeniu więcej znajdziesz w naszym artykule.

Palpacja nadkłykcia bocznego – w tym miejscu przeciążone ścięgna dają ból, choć źródło problemu jest w barku.

Leczenie – klucz jest w barku

Klucz jest w barku: przywrócenie funkcji stożka rotatorów odciąża łokieć i usuwa przyczynę bólu.

Leczenie samego łokcia – orteza, iniekcja sterydowa, fizykoterapia – przyniesie chwilową ulgę, ale problem wróci, dopóki bark nie odzyska funkcji. To jak branie tabletek przeciwbólowych na ból zęba spowodowany próchnicą – ból ustąpi, ale przyczyna zostanie.

Dwutorowe podejście

W IChB leczymy jednocześnie łokieć i bark:

• Łokieć – doraźna kontrola bólu i stanu zapalnego (orteza, leki, ewentualnie iniekcja). Celem jest przerwanie cyklu bólowego i umożliwienie rehabilitacji
• Bark – leczenie przyczynowe. Przy uszkodzeniu ścięgna złotym standardem jest operacja (artroskopowa rekonstrukcja), ewentualnie rehabilitacja (ćwiczenia wzmacniające stożek) i iniekcje

Jak leczymy sam ból

Leczeniem przyczynowym bólu jest operacja – usuwa jego źródło. Jeśli operacja nie wchodzi w grę albo trzeba przetrwać czas do zabiegu, sięgamy po:

• Iniekcje – zastrzyk podany pod kontrolą USG może wyraźnie zmniejszyć ból. Ważna zasada: jeśli pierwszy zastrzyk nie pomaga, podawanie kolejnych nie ma sensu
• Leki przeciwzapalne (NLPZ) – doraźnie, zawsze pod kontrolą lekarza
• Kriolezję – przy przewlekłym, opornym bólu. Polega na kontrolowanym zamrożeniu nerwu przewodzącego ból: czucie i siła zostają zachowane, a ból ustępuje na wiele miesięcy. Szczegółowo opisujemy ją w artykule o kriolezji w leczeniu przewlekłego bólu łokcia

Kiedy bark odzyska prawidłową funkcję, łokieć przestaje być przeciążany. Kompensacyjne wzorce ruchowe ustępują. Ból łokcia ustępuje trwale – bez operacji łokcia.

Ból przy zwykłym podnoszeniu przedmiotu – typowa skarga, która często maskuje prawdziwą przyczynę w barku.

Kiedy ból łokcia to nie kompensacja – wykluczenie innych przyczyn

Zanim uznamy ból za kompensacyjny, wykluczamy inne przyczyny – uraz łokcia czy zmiany zwyrodnieniowe.

Nie każdy ból łokcia u pacjenta z chorym barkiem jest kompensacyjny. Trzeba wykluczyć:

• Uraz bezpośredni łokcia – pacjent mógł uszkodzić bark i łokieć w tym samym zdarzeniu
• Artropatia łokcia – zmiany zwyrodnieniowe niezwiązane z barkiem
• Neuropatia nerwu łokciowego – ucisk nerwu w rynnie łokciowej (inne objawy: drętwienie palca małego i serdecznego)
• Przyczyna reumatyczna – choroby reumatyczne mogą jednocześnie zajmować wiele stawów

Dlatego w IChB zawsze przeprowadzamy pełne badanie łokcia, nawet gdy podejrzewamy mechanizm kompensacyjny z barku. Diagnoza jest diagnozą – nie domysłem.

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej. W przypadku niepokojących objawów skonsultuj się ze specjalistą.