Chirurgia łokcia

Kiedy zamrożony bark odbija się na łokciu

Pacjent leczy zamrożony bark od pół roku i na kolejnej wizycie mówi rzecz, która z pozoru nie pasuje do sprawy: od kilku tygodni boli mnie łokieć. Nie było urazu, nie było przeciążenia, nic się nie stało. A jednak to bardzo typowa sekwencja, bo staw, który nie może się poruszać, przekazuje swoją pracę sąsiadom.

Ból łokcia u pacjenta ze sztywnym barkiem badamy osobno: nie każdy wynika z kompensacji.

W tym artykule wyjaśniamy, dlaczego przy sztywnym barku zaczyna boleć łokieć, co z tym zrobić i kiedy przyczyna leży zupełnie gdzie indziej. Pełny opis choroby barku znajdziesz w artykule przeglądowym Instytutu: Bark zamrożony: objawy, przebieg i leczenie.

Mechanizm: łokieć nadrabia to, czego nie robi bark

Sięgnięcie po kubek z półki to ruch całej kończyny. Bark unosi i obraca ramię, łokieć ustawia odległość, przedramię obraca dłoń. Kiedy bark traci zakres ruchu, ten podział przestaje działać i zadanie trzeba wykonać inaczej.

Pacjent z zamrożonym barkiem robi to najczęściej w trzech krokach: przybliża całe ciało do przedmiotu, pochyla tułów i mocniej zgina łokieć, żeby skrócić dystans. Każdy z tych ruchów jest nieszkodliwy. Powtarzany kilkaset razy dziennie przez wiele miesięcy przestaje być obojętny.

Ból łokcia z przeciążenia czy coś innego

Ból łokcia u pacjenta z zamrożonym barkiem najczęściej wynika z kompensacji, ale nie zawsze. Warto rozróżnić kilka sytuacji, bo postępowanie jest w nich różne.

• Ból po zewnętrznej stronie łokcia, nasilający się przy chwytaniu i prostowaniu nadgarstka, odpowiada obrazowi łokcia tenisisty, czyli entezopatii przyczepu prostowników nadgarstka.
• Ból po stronie wewnętrznej, przy zginaniu nadgarstka i mocnym chwycie, odpowiada łokciowi golfisty.
• Drętwienie palców, zwłaszcza czwartego i piątego, przemawia raczej za uciskiem nerwu łokciowego niż za przeciążeniem. To osobne rozpoznanie, wymagające badania.
• Ból promieniujący z karku, obejmujący bark, łokieć i rękę jednocześnie, każe sprawdzić kręgosłup szyjny. Pisze o tym nasz neurochirurg: Bark zamrożony czy problem z kręgosłupem szyjnym?

Dlatego przy pacjencie z zamrożonym barkiem, u którego doszedł ból łokcia, badamy oba stawy. Uznanie z góry, że wszystko bierze się z barku, bywa błędem.

Sztywność łokcia: druga, cichsza konsekwencja

O ile ból zwraca uwagę, o tyle stopniowa utrata wyprostu łokcia potrafi przejść niezauważona. Pacjent skupiony na barku nie rejestruje, że od kilku miesięcy nie prostuje ręki do końca. Zauważa to dopiero wtedy, gdy bark zaczyna wracać do formy, a kończyna nadal nie działa jak trzeba.

To o tyle istotne, że łokieć jest stawem wyjątkowo niechętnym do odzyskiwania utraconego zakresu. Reaguje na długie unieruchomienie wyraźnie gorzej niż na przykład nadgarstek, a odzyskiwanie wyprostu bywa żmudne. Znacznie łatwiej jest go nie stracić.

Co robimy w gabinecie

• Oceniamy zakres ruchu łokcia, w tym pełny wyprost i rotację przedramienia, i porównujemy ze stroną zdrową.
• Badamy przyczepy mięśni po obu stronach łokcia, żeby stwierdzić, czy doszło do przeciążenia.
• Sprawdzamy objawy nerwowe, bo drętwienie palców wymaga innego postępowania niż ból z przeciążenia.
• Korygujemy sposób wykonywania codziennych czynności, bo zmiana techniki bywa skuteczniejsza niż kolejny zabieg.
• Włączamy leczenie miejscowe, gdy przeciążenie przyczepu jest już utrwalone. Możliwości opisuje zespół leczenia bólu: Bark zamrożony: jak opanować ból, który budzi w nocy.

Praca nad samym barkiem pozostaje po stronie fizjoterapii i jest prowadzona zgodnie z fazą choroby, co opisujemy w tekście Rehabilitacja barku zamrożonego: co robimy w każdej z trzech faz. Wpływ sztywnego barku na dłoń i chwyt omawia z kolei nasz chirurg ręki: Zamrożony bark a sprawność ręki.

Najczęstsze pytania

Czy ból łokcia oznacza, że leczenie barku idzie źle?
Niekoniecznie. Częściej oznacza, że kończyna przez kilka miesięcy pracuje w zmienionym wzorcu. Warto to zbadać, bo czasem przyczyna jest zupełnie niezależna od barku.

Czy mogę ćwiczyć łokieć, kiedy bark jest w fazie bólowej?
Tak. Ograniczenia dotyczą barku, nie całej kończyny. Ruchy zgięcia, wyprostu i obracania przedramienia można i warto wykonywać codziennie, o ile nie prowokują bólu w barku.

Czy sztywność łokcia minie sama, kiedy bark wróci do formy?
Częściowo, ale łokieć odzyskuje zakres ruchu gorzej niż inne stawy kończyny górnej. Dlatego lepiej pilnować go na bieżąco, niż liczyć na samoistny powrót po zakończeniu leczenia barku.

Drętwieją mi palce przy zgiętym łokciu. Co to znaczy?
Może to wskazywać na ucisk nerwu łokciowego, szczególnie jeśli dotyczy palca czwartego i piątego oraz nasila się przy długim trzymaniu ręki w zgięciu, na przykład podczas snu. To osobne rozpoznanie i warto je zbadać.

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej. W przypadku niepokojących objawów skonsultuj się ze specjalistą.