Chirurgia łokcia

Zastrzyk w łokieć: steryd czy osocze przy łokciu tenisisty i golfisty

Przy łokciu tenisisty i łokciu golfisty pacjenci często pytają o zastrzyk. Jedni słyszeli, że steryd pomaga od razu, inni, że osocze leczy na dłużej. Wybór zależy od tego, jak długo trwa ból, co pokazuje USG przyczepu i co zostało już wypróbowane.

Porównanie metod stosowanych w barku (blokada ze sterydem, kwas hialuronowy, kriolezja) opisuje artykuł przeglądowy Instytutu Chirurgii Barku (IChB) w Szczecinie: Zastrzyk w bark: blokada, kwas hialuronowy czy kriolezja. Tutaj skupiamy się na łokciu.

Co właściwie boli w łokciu tenisisty i golfisty

Łokieć tenisisty to przewlekłe przeciążenie przyczepu mięśni prostujących nadgarstek po zewnętrznej stronie łokcia. Łokieć golfisty dotyczy przyczepu mięśni zginających po stronie wewnętrznej, opisujemy go w artykule Łokieć golfisty: co to jest?. W obu przypadkach problem leży w samym ścięgnie, nie jest to klasyczne zapalenie.

Ma to znaczenie dla zastrzyku. Steryd działa przede wszystkim przeciwzapalnie, a w przewlekle przeciążonym ścięgnie zapalenie nie jest głównym problemem. Steryd szybko zmniejsza ból, ale nie zmienia struktury ścięgna.

Zastrzyk sterydowy: szybka ulga, ale zwykle krótka

Steryd podany w okolicę przyczepu zmniejsza stan zapalny i ból. Ulga pojawia się zwykle w ciągu kilku dni i utrzymuje się od kilku do kilkunastu tygodni.

W łokciu ta ulga ma jednak swoją cenę. Badania porównujące różne sposoby leczenia łokcia tenisisty wskazują, że przewaga sterydu widoczna w pierwszych tygodniach w dłuższej perspektywie znika, a nawroty bólu po sterydzie są częstsze niż po leczeniu opartym na ćwiczeniach lub po samym odczekaniu. Częsty scenariusz: ból mija, pacjent wraca do pełnego obciążenia ręki, a słabe ścięgno znów zaczyna boleć.

Do tego dochodzą skutki miejscowe. Powtarzany steryd nie jest obojętny dla ścięgna i może je osłabiać. Okolica przyczepu w łokciu leży płytko pod skórą, więc po podaniu może dojść do ścieńczenia tkanki podskórnej lub odbarwienia skóry w tym miejscu. Nie ma sztywnego limitu liczby podań ani wymaganego odstępu między nimi, ale jeśli pierwszy zastrzyk nie przynosi poprawy, kolejne zwykle nie mają uzasadnienia.

Osocze bogatopłytkowe: opcja przy przewlekłym przebiegu

Osocze bogatopłytkowe (PRP) przygotowuje się z krwi pacjenta pobranej tuż przed zabiegiem. Po odwirowaniu otrzymuje się frakcję bogatą w płytki krwi, którą lekarz podaje w okolicę przyczepu pod kontrolą USG. Substancje uwalniane przez płytki mają pobudzać procesy naprawcze.

Uczciwie trzeba powiedzieć, że dowody naukowe nie są jednoznaczne. Część badań wskazuje, że w łokciu tenisisty wyniki po osoczu w dłuższym okresie są lepsze niż po sterydzie. Inne badania nie pokazują wyraźnej przewagi osocza nad zastrzykiem z soli fizjologicznej lub nad samą rehabilitacją. Osocze nie jest więc „regeneracją na zamówienie” i nie odbudowuje ścięgna. W łokciu najpierw zalecana jest rehabilitacja, a jeśli nie pomaga, jedną z opcji jest osocze.

W ciągu kilku dni po podaniu osocza ból w okolicy przyczepu może, choć nie musi, się nasilić. Liczbę podań i moment oceny efektu lekarz ustala indywidualnie. Także po osoczu potrzebne są ćwiczenia.

Łokieć tenisisty i golfisty dotyczy przyczepów ścięgien w okolicy łokcia. Ilustracja poglądowa.

Jak podajemy zastrzyk w łokieć

Pierwsza jest konsultacja i badanie. Lekarz ocenia przyczep i nerwy, a w USG ogląda ścięgno. Dopiero wtedy decyduje, czy zastrzyk ma sens i jaki.

Zastrzyk wykonujemy pod kontrolą USG. Lekarz widzi na ekranie miejsce podania i prowadzi igłę dokładnie tam, gdzie lek ma zadziałać. Jak wygląda taki zabieg krok po kroku i co lekarz widzi na ekranie, opisuje nasz radiolog w artykule Iniekcja pod kontrolą USG: jak przebiega i po co lekarzowi obraz. Stosujemy znieczulenie miejscowe, a po zabiegu pacjent zwykle wraca do domu tego samego dnia. Aktualne ceny konsultacji z iniekcją i osocza zawiera cennik zabiegów ambulatoryjnych.

Badanie USG okolicy łokcia: lekarz ocenia przyczep ścięgien.

Zastrzyk to tylko część leczenia

Podstawą leczenia łokcia tenisisty i golfisty jest odciążenie i rehabilitacja: terapia manualna oraz ćwiczenia ze stopniowym obciążeniem ścięgna, a przy przewlekłym bólu fala uderzeniowa. Szczegóły opisuje tekst Rehabilitacja łokcia: terapia manualna, fala uderzeniowa i inne metody. Zastrzyk ma ułatwić ten proces, a nie go zastąpić.

Po zastrzyku można normalnie funkcjonować. Warto jednak unikać nadmiernej aktywności sportowej, żeby nie przeciążać łokcia w miejscu podania. Jak rozsądnie wrócić do pełnych ćwiczeń, kiedy ból zelżał, opisują nasi fizjoterapeuci na przykładzie barku: Po zastrzyku w bark: jak ćwiczyć, kiedy ból zelżał. Zasady są podobne w łokciu, a szczegóły dla konkretnego pacjenta ustala fizjoterapeuta.

Gdy ból utrzymuje się mimo rehabilitacji i zastrzyków, rozważamy kriolezję, czyli zabieg zamrożenia drobnej gałązki nerwu przewodzącej ból z okolicy łokcia. Opisujemy ją w artykule Kriolezja na przewlekły ból łokcia: kiedy pomaga. Czasem potrzebna jest konsultacja operacyjna.

Jak decydujemy w gabinecie

• Ból od niedawna, umiarkowany: zaczynamy od odciążenia i rehabilitacji. Zastrzyk zwykle nie jest wtedy pierwszym krokiem.
• Ból silny, uniemożliwiający pracę i ćwiczenia: rozważamy jednorazowy zastrzyk sterydowy jako most do rehabilitacji, z jasnym planem ćwiczeń na okres ulgi.
• Ból trwający miesiącami mimo leczenia: bierzemy pod uwagę falę uderzeniową, osocze lub kriolezję, a kolejny steryd raczej odradzamy.
• Brak poprawy po leczeniu łokcia: sprawdzamy, czy rozpoznanie jest właściwe. Ból łokcia może pochodzić z nerwu w przedramieniu albo z kręgosłupa szyjnego.
• Ból łokcia od nerwu łokciowego: rozważamy hydrodysekcję pod kontrolą USG, opisaną w artykule Hydrodysekcja nerwów: na czym polega uwalnianie nerwu pod kontrolą USG.

Dlaczego jeden zastrzyk traktujemy jako test i co oznacza brak poprawy po pierwszym podaniu, wyjaśniamy szerzej w artykule przeglądowym o zastrzykach w bark.

Najczęstsze pytania

Co jest lepsze przy łokciu tenisisty: steryd czy osocze?
Steryd szybciej zmniejsza ból, ale ulga jest zwykle krótsza, a nawroty częstsze. Osocze działa wolniej, a dowody jego skuteczności są niejednoznaczne. Wybór zależy od czasu trwania bólu, obrazu w USG i dotychczasowego leczenia.

Ile razy można podać steryd w łokieć?
Nie ma z góry ustalonego limitu. Powtarzany steryd może jednak osłabiać ścięgno i skórę w miejscu podania, więc jeśli pierwszy zastrzyk nie przynosi poprawy, kolejne zwykle nie mają uzasadnienia. Konkretną decyzję lekarz podejmuje po badaniu.

Czy osocze odbudowuje ścięgno?
Nie należy tak tego rozumieć. Osocze może wspierać procesy naprawcze, ale nie odbudowuje ścięgna i nie zastępuje ćwiczeń.

Czy zastrzyk w łokieć boli?
Skóry nie znieczulamy, więc ukłucie jest wyczuwalne, choć krótkie. Igłę prowadzimy pod kontrolą USG. Przez kilka dni okolica przyczepu może być tkliwa.

Ból wrócił kilka tygodni po sterydzie. Co dalej?
To częsty przebieg w łokciu tenisisty. Zamiast kolejnego sterydu zwykle wracamy do rehabilitacji z obciążaniem ścięgna i rozważamy falę uderzeniową, osocze lub kriolezję.

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Niepokojące objawy warto skonsultować ze specjalistą.